Een woning krijgt tegenwoordig een letter mee, en die letter is inmiddels aan meer dingen gekoppeld dan de meeste mensen doorhebben. Hij staat in de verkoopadvertentie, hij bepaalt bij huur een deel van de maximale prijs, hij speelt mee bij de voorwaarden van sommige hypotheken en hij komt terug in gemeentelijke plannen om wijken van het gas af te halen. Toch weet vrijwel niemand hoe die letter tot stand komt. Dat vind ik een probleem, want een cijfer of een letter waarvan je de herkomst niet kent, ga je vanzelf verkeerd gebruiken.
Waar het label vandaan komt
Het energielabel voor gebouwen komt uit Europese regelgeving en is in Nederland sinds 2008 verplicht op de momenten dat een gebouw van hand wisselt: verkoop, verhuur en oplevering van nieuwbouw. De gedachte erachter was simpel. Wie een huis koopt, ziet de vraagprijs, de oppervlakte en de bouwlaag, maar niet of het huis in januari een hongerige kachel is. Het label moest die informatie zichtbaar maken op het moment dat je nog kunt kiezen.
Op 1 januari 2021 is de manier van berekenen op de schop gegaan. Sindsdien wordt een woning beoordeeld volgens een norm die bekendstaat als NTA 8800, en die rekent in kilowattuur per vierkante meter per jaar. Waar het oude label vooral naar de schil van het gebouw keek, kijkt de nieuwe berekening naar het totale energiegebruik van het gebouw, inclusief installaties, ventilatie en eigen opwek. Tegelijk verdween de mogelijkheid om zelf een goedkoop label te regelen door een paar foto’s te uploaden. Er moet nu een gecertificeerde energieadviseur langskomen die ter plaatse opneemt wat er ligt, hangt en staat. Dat kost geld en tijd, en het was precies de bedoeling: het oude systeem leverde labels op die met de werkelijkheid soms nauwelijks iets te maken hadden.
Wat de adviseur werkelijk opneemt
De opname is een inventarisatie, geen meting. De adviseur meet niet hoeveel gas er vorig jaar door de meter ging, hij legt vast wat er aan het gebouw zit en rekent daar een gestandaardiseerd gebruik bij. Dat is de kern van het misverstand dat ik bij bijna elke woningverkoop terugzie.
| Onderdeel | Wat wordt vastgelegd | Waarom het zwaar weegt |
|---|---|---|
| Gevel, dak en vloer | Aanwezigheid en dikte van isolatie, spouw of niet, aansluitdetails | Dit is de grootste post: warmte die door de schil verdwijnt moet je onbeperkt blijven bijstoken |
| Glas en kozijnen | Enkel, dubbel, HR++ of triple, en het materiaal van het kozijn | Glas is vaak het zwakste vlak van een gevel en beslaat een groot oppervlak |
| Verwarming | Type ketel of warmtepomp, bouwjaar, afgiftetemperatuur, warm water | Bepaalt hoeveel energie je nodig hebt voor dezelfde binnentemperatuur |
| Ventilatie | Natuurlijk, mechanisch of met warmteterugwinning | Ventilatie voert warmte af, terugwinning haalt een deel daarvan terug |
| Eigen opwek | Zonnepanelen, zonneboiler, opgesteld vermogen en ligging | Verlaagt het berekende gebruik en tilt woningen door meerdere klassen heen |
| Gebruiksoppervlak | De verwarmde oppervlakte volgens een vaste meetmethode | De uitkomst wordt per vierkante meter uitgedrukt, dus de noemer telt mee |
Wat er niet in staat is minstens zo interessant: het aantal bewoners, de thermostaatstand, de doucheduur, of iemand de slaapkamer koud laat en of de wasdroger elke dag draait. Het label beschrijft het gebouw, niet de mensen erin. Twee identieke rijtjeshuizen met hetzelfde label kunnen rekeningen hebben die honderden euro’s uit elkaar liggen, en dat is geen fout in het systeem maar de opzet ervan. Alleen zo kun je twee huizen eerlijk vergelijken zonder dat de zuinigheid van de vorige bewoner in de prijs sluipt.
De schaal, en waarom er zoveel plussen bij kwamen
De schaal loopt van G aan de onzuinige kant tot A aan de zuinige kant, met daarbovenop een reeks plusklassen voor woningen die extreem weinig gebouwgebonden energie vragen. Die plussen zijn er gekomen omdat de bovenkant van de schaal vol raakte. Een goed geïsoleerde nieuwbouwwoning met een warmtepomp en een dak vol panelen presteert zo ver voorbij wat ooit als zuinig gold, dat A zonder verdere verfijning niets meer onderscheidde. Aan de onderkant is niets veranderd, en daar zit ook de voorraad die er in Nederland echt toe doet: de vooroorlogse woning met enkel glas en een spouw die nooit gevuld is.
Een label is tien jaar geldig. Dat klinkt ruim, maar het betekent ook dat een label uit het begin van de nieuwe rekenmethode nog jaren meegaat terwijl er ondertussen een warmtepomp of vloerisolatie bij is gekomen. Wie iets verbetert en dat terug wil zien, moet zelf een nieuw label laten opmaken. Dat gebeurt lang niet altijd, en daardoor is de labelvoorraad structureel iets pessimistischer dan de werkelijkheid.
Waar het label inmiddels aan hangt
Het is de laatste jaren van een informatieplicht veranderd in een rekengrootheid. In de huursector telt het label mee in het puntenstelsel dat de maximale huurprijs bepaalt: een zuinig label levert punten op, een slecht label kost punten. Daarmee is een letter die ooit bedoeld was om kopers te informeren onderdeel geworden van iemands maandlasten. Bij verkoop hoort er een geldig label te zijn en kan er een boete volgen als het ontbreekt. En in het beleid rond wijken, warmtenetten en subsidies is het label de eenvoudigste manier om te bepalen welke woningen als eerste aan de beurt zijn.
Dat maakt de kwaliteit van de opname belangrijker dan hij lijkt. Een adviseur die de spouw niet kan inspecteren moet uitgaan van de conservatieve aanname, en die aanname kost letters. Ik zou daarom iedereen aanraden om bij de opname aanwezig te zijn met de papieren van eerdere verbouwingen erbij: facturen van de isolatie, het type glas, het bouwjaar van de ketel. Zonder bewijs telt het niet mee, en dat voelt streng, maar het is precies waarom het huidige label serieuzer genomen wordt dan zijn voorganger. Wat de officiële regels en de actuele eisen zijn, staat bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.
Wat een letter niet vertelt
Er is een tweede misverstand dat hardnekkiger is dan het eerste: dat een beter label automatisch een lagere rekening geeft. Dat hangt af van wat je verbetert en van wat energie op dat moment kost. De prijs van stroom en gas wordt bepaald op een markt waar Nederland maar een deel van in de hand heeft, iets wat goed zichtbaar werd toen kolencentrales weer bijsprongen op de Europese stroommarkt. Een woning die van D naar B gaat, gebruikt minder, maar hoeveel dat scheelt in euro’s is elk jaar een andere som.
Datzelfde geldt voor eigen opwek. Zonnepanelen tillen een label omhoog, en ze doen dat harder dan veel mensen verwachten, maar de opbrengst in geld verandert mee met de regels en met de vraag hoeveel van je eigen stroom je daadwerkelijk zelf gebruikt. Dat de groei van zonnestroom in Nederland tegen praktische grenzen aanloopt, is op het net inmiddels goed te zien. Een label van vandaag is een momentopname binnen een systeem dat blijft schuiven.
Mijn advies is daarom nuchter. Gebruik het label waarvoor het bedoeld is: als vergelijkingsmiddel tussen gebouwen, en als aanwijzing waar de grootste verliespost zit. Gebruik het niet als voorspelling van je jaarrekening en niet als bewijs dat een huis goed of slecht is. En let bij het lezen van een advertentie vooral op wat er onder de letter staat, want daar zit de informatie waar je iets aan hebt: welke delen geïsoleerd zijn, welk glas erin zit en hoe oud de verwarming is. De letter is de samenvatting, en zoals bij elke samenvatting gaat de nuance verloren die je bij een koopbeslissing juist nodig hebt. Hoe dit soort regelingen in de rijksbegroting terechtkomt en welke subsidiepotten er per jaar bij horen, is een verhaal dat elk najaar op Prinsjesdag opnieuw begint.
