Wie deze week vroeg op pad moest, reed in een grijze muur. Het KNMI gaf code geel af voor dichte mist, eerst voor het noorden en daarna voor het hele land, tot vrijdagochtend 9.00 uur. Volgens het ANP-bericht op Nationale Recreatiegids ging het om zicht van minder dan 200 meter, en het weerinstituut noemde de mist “zeer verraderlijk”. Dat woord is goed gekozen, en het loont om te snappen waarom.
Wanneer mist officieel mist is
Mist bestaat uit heel kleine waterdruppeltjes die in de lucht zweven. Het KNMI spreekt van mist zodra het zicht aan de grond onder de 1000 meter komt. Daarboven heet het nevel. Bij minder dan 400 meter krijgt het verkeer er last van, onder de 200 meter is het dichte mist en dat noemt het KNMI gevaarlijk. Zakt het zicht onder de 50 meter, dan is het zeer dichte mist en kun je eigenlijk alleen nog stapvoets rijden.
Die grenzen zijn niet alleen handig voor weermannen. Ze bepalen ook welke lampen je op je auto mag gebruiken, daarover verderop meer. En ze verklaren waarom een waarschuwing bij mist zo snel komt. Code geel betekent bij het KNMI dat er kans is op gevaarlijk weer, vooral onderweg. Hoe zo’n waarschuwing tot stand komt en waarom die tegenwoordig per regio kan verschillen, lees je in ons stuk over de nieuwe KNMI-waarschuwingen.
Hoe mist ontstaat, en waarom juist in deze tijd van het jaar
De mist die je op een heldere, windstille ochtend tegenkomt, is meestal stralingsmist. Die ontstaat in heldere, rustige nachten. Zonder wolken als deken verliest de grond veel warmte, de lucht vlak erboven koelt mee af tot het punt waarop de waterdamp niet meer als gas kan blijven bestaan. Dan condenseert het vocht tot druppeltjes en hangt er een witte laag boven het land. Is het helemaal windstil, dan slaat een deel als dauw neer op het gras.
De tweede soort is advectiemist. Daarbij stroomt warme, vochtige lucht over een kouder oppervlak, bijvoorbeeld over koud zeewater of een afgekoeld land. De lucht koelt van onderaf af en ook dan ontstaat mist. Die soort kan overdag blijven hangen, ook als de zon schijnt.
Dat de herfst een mistseizoen is, volgt uit die eerste soort. De nachten zijn lang, dus de grond heeft veel uren om af te koelen, en de zon staat overdag te laag om de laag snel weg te branden. Het KNMI wijst erop dat in de winter de nachtelijke uitstraling zo lang duurt dat er een hardnekkige mistlaag kan ontstaan. In de zomer verdwijnt stralingsmist vaak al kort na zonsopkomst. Eind oktober zit je daar precies tussenin: de mist komt makkelijk en blijft tot ver in de ochtendspits hangen.
Waarom mist zo verraderlijk is
Het gevaar zit minder in de mist zelf dan in de overgang. Stralingsmist ligt zelden als een gelijkmatige deken over het land. Boven weilanden, langs rivieren en in lage stukken is hij dikker dan in een dorpskern of boven een warme snelweg. Je rijdt dus een paar kilometer in redelijk zicht, went aan je snelheid, en schiet dan ineens een bank in waar je de auto voor je pas ziet als hij er al is. Daar ontstaan de kettingbotsingen.
Opvallend is dat mist minder vaak voorkomt dan vroeger. Volgens het KNMI liggen er gemiddeld tussen de 40 en 90 mistdagen per jaar in Nederland, en dat aantal is de laatste decennia sterk gedaald. Een verklaring is dat de lucht sinds de jaren tachtig schoner is geworden, met minder zwevende deeltjes waarop druppeltjes zich kunnen vormen. Meer westenwind in de winter speelt ook mee. Mijn indruk is dat die schaarste het risico eerder groter maakt dan kleiner: een ochtend als deze is voor veel automobilisten geen routine meer.
Wat je in de auto doet
De vuistregel van de ANWB is eenvoudig te onthouden: halveer je snelheid en verdubbel je afstand. Zet daarnaast zelf je dimlicht aan. Op automatische verlichting kun je bij mist niet vertrouwen, want een lichtsensor herkent mist lang niet altijd. Dagrijverlichting is geen vervanging, want bij veel auto’s branden dan de achterlichten niet en zie je achterop komend verkeer je pas laat.
Mistlampen zijn voor echt slecht zicht. De mistlampen voor mogen aan bij zicht onder de 200 meter. Het felle mistachterlicht mag pas bij minder dan 50 meter, en moet weer uit zodra het zicht beter wordt, omdat het de bestuurder achter je verblindt. Om in te schatten hoe ver je kijkt, helpen de hectometerpaaltjes langs de snelweg. Die staan 100 meter uit elkaar. Zie je het volgende paaltje niet meer, dan is je zicht minder dan 100 meter. Zie je zelfs de helft van die afstand niet, dan mag het achterlicht aan.
Op de fiets en te voet
Op de fiets is zichtbaarheid het belangrijkste. Fietsverlichting is niet alleen in het donker verplicht, maar ook overdag bij slecht zicht. Bij dichte mist is dat dus gewoon de regel. Een reflecterend hesje of reflectie aan je tas maakt het verschil voor een automobilist die in een mistbank nog zijn ogen moet laten wennen. Steek liever over op een plek met verlichting, en reken er niet op dat iemand je ziet omdat jij hem ziet.
Voor voetgangers is de combinatie met de korte dagen extra ongunstig. Sinds de klok terugging is het in de ochtendspits nog lang schemerig, en juist dan stijgt het aantal aanrijdingen met voetgangers. Mist erbovenop maakt die eerste uren nog lastiger.
En als het kan, wacht gewoon een uur. Stralingsmist trekt in de loop van de ochtend meestal op zodra de zon er vat op krijgt. Wie een afspraak kan verschuiven of later kan vertrekken, rijdt vaak in helder weer waar een uur eerder nog bijna niets te zien was.
