Wie kinderen heeft die Minecraft, Valorant of Candy Crush spelen, kent het gesprek. Er moet iets gekocht worden met munten, diamanten of punten, en niemand weet precies hoeveel echt geld daarachter zit. Precies dat mechanisme ligt nu onder vuur. Europese consumententoezichthouders, met de ACM voorop, zijn op 30 september 2026 formele onderzoeken gestart naar negen gamebedrijven. Wat is het bezwaar, en wat merk je er als speler of ouder nu al van?
Wat de toezichthouders hebben aangekondigd
Het samenwerkingsverband van Europese consumententoezichthouders (het CPC-netwerk) publiceerde op 30 september een gezamenlijke verklaring. Volgens het bericht van de ACM gaat het om negen onderzoeken naar de bedrijven achter Hunt: Showdown 1896, Forge of Empires, Candy Crush Saga, Minecraft, Mech Arena, Gardenscapes, Valorant, Clash of Clans en For Honor. Daarnaast liepen er al onderzoeken naar Diablo Immortal en Call of Duty Mobile van Activision Blizzard, en naar Star Stable.
De ACM heeft het afgelopen jaar namens de Europese toezichthouders met de gamesector gepraat over wat er moest veranderen. Dat leverde volgens de toezichthouder geen voorstellen op die de problemen voldoende oplossen. Vandaar nu de formele stap. Het Duitse techplatform heise online zet de voorgeschiedenis op een rij. De Europese consumentenkoepel BEUC diende in september 2024 samen met 22 aangesloten organisaties een klacht in, waarna het CPC-netwerk in maart 2025 zeven uitgangspunten voor virtuele valuta publiceerde. Dat zijn geen nieuwe wetten, maar een uitleg van bestaande Europese regels.
Wat er mis is met munten en diamanten
Het bezwaar is eigenlijk eenvoudig. Een skin, wapen of upgrade staat in de winkel van het spel niet in euro’s, maar in een eigen munteenheid. Om te weten wat je betaalt, moet je terugrekenen. ACM-bestuurslid Martijn Ridderbos zegt het zo, “Als je in een game valuta uitgeeft, dan geef je écht geld uit.”
Daar komt een tweede truc bij. De munten worden alleen in bundels verkocht, en die bundels sluiten zelden aan op de prijs van wat je wilt hebben. Het Duitse Netzwelt geeft een herkenbaar voorbeeld van een voorwerp van 600 munten in een winkel die alleen pakketten van 500 of 1000 munten verkoopt. Je koopt dus altijd te veel, en die rest nodigt weer uit tot een volgende aankoop. Ik vind dat het sterkste punt van de toezichthouders, omdat het niet om een slordigheid gaat maar om een ontwerpkeuze.
De toezichthouders noemen nog een paar zorgen die verder gaan dan de munten zelf.
- Dark patterns, oftewel psychologische trucs in het ontwerp die je tot een aankoop duwen.
- Kinderen die rechtstreeks worden aangespoord om iets te kopen.
- Lootboxen, spelonderdelen met een gokelement waarbij je niet weet wat je krijgt.
Wat de bedrijven moeten veranderen
Volgens heise willen de toezichthouders dat prijzen ook in echt geld worden getoond, en dat bedrijven stoppen met meerdere munteenheden of omwisselstappen die de prijs verhullen. Spelers mogen zich niet gedwongen voelen om veel valuta te kopen om verder te komen. Ze moeten ook gewezen worden op hun herroepingsrecht van veertien dagen, dat volgens de toezichthouders ook geldt voor munten die je nog niet hebt uitgegeven. Verder vragen ze eerlijke voorwaarden en bescherming voor kinderen.
Belangrijk om te weten is wat dit nog niet is. Er is geen boete uitgedeeld, en de genoemde spellen zijn niet automatisch in strijd met de wet. Welke termijnen de bedrijven krijgen en welke gevolgen er dreigen, staat nog niet vast. InnoGames, de maker van Forge of Empires, liet heise weten de aankondiging te bestuderen en nog niet te weten welke praktijken precies bedoeld worden.
Wat je als speler of ouder nu merkt
Op korte termijn eerlijk gezegd weinig. Zolang de onderzoeken lopen, ziet de winkel in Minecraft of Valorant er morgen nog hetzelfde uit. De verandering komt pas als bedrijven toezeggingen doen of als een toezichthouder ingrijpt. Wie nu zelf iets wil doen, kan het volgende alvast regelen.
- Zet op de console of telefoon van je kind een wachtwoord of goedkeuring op elke aankoop. PlayStation, Xbox, Nintendo Switch, Android en Apple hebben daar allemaal gezinsinstellingen voor.
- Reken een keer samen met je kind uit wat een pakket munten in euro’s kost, en wat een skin dan werkelijk kost. Dat gesprek werkt beter dan elk verbod.
- Bewaar de bevestigingsmail van een aankoop. Ging er iets mis of is de valuta nog niet gebruikt, dan heb je iets in handen als je de aanbieder aanspreekt.
Dat laatste punt raakt aan iets wat ook in andere dossiers van de ACM terugkomt. Bij prijzen die per klant verschillen draait het eveneens om de vraag of je als consument nog kunt zien wat je eigenlijk betaalt.
Wat er daarna kan komen
De onderzoeken zijn niet het eindpunt. De Europese Commissie werkt aan een vernieuwing van het consumentenrecht, de Digital Fairness Act. Volgens heise wil de Commissie haar voorstel in het vierde kwartaal van 2026 presenteren. De ACM heeft daarvoor al een duidelijke wens ingediend, namelijk dat lootboxen en virtuele valuta niet langer gebruikt mogen worden in games, zeker niet in spellen die door minderjarigen worden gespeeld.
De gamesector ziet dat anders. De brancheverenigingen Video Games Europe en EGDF noemden de uitgangspunten van de toezichthouders na publicatie een verkeerde uitleg van het Europese consumentenrecht. Er komt dus nog een stevig gevecht over hoe ver de regels mogen gaan.
Mijn verwachting is dat de europrijs naast de munten er sneller komt dan een volledig verbod. Dat eerste is eenvoudig te bouwen en lastig te verdedigen als je het weigert. Voor ouders zou dat al veel schelen, want een bedrag in euro’s voelt nu eenmaal anders dan een stapel diamanten.
