In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober gaat de klok weer een uur terug. Om drie uur ’s nachts wordt het twee uur, en vanaf maandag valt de schemering ineens samen met de avondspits. Dat is meer dan een ongemak. Het Belgische verkeersinstituut Vias rekende uit dat er na de overgang naar wintertijd in de avondspits veel meer voetgangers zwaargewond raken, en de redenen daarvoor gelden in Nederland net zo goed.
Wat de Belgische cijfers laten zien
Vias vergeleek letselongevallen met voetgangers in oktober en november over tien jaar, van 2016 tot en met 2025, en keek alleen naar de uren tussen 16.00 en 19.00 uur. In november, dus na het verzetten van de klok, gebeurden er in die uren 39 procent meer letselongevallen met voetgangers dan in oktober. Het aantal ongevallen met minstens één zwaargewonde of dode lag zelfs 73 procent hoger, meldde de VRT op 22 oktober.
De ongelukken worden ook ernstiger. Op elke duizend letselongevallen met voetgangers vielen er in oktober 109 doden en zwaargewonden, in november 136. Vias houdt het op een logische verklaring. Wie dezelfde route loopt als een week eerder, doet dat nu in de schemering of het donker. Een bestuurder ziet de voetganger later, remt later of helemaal niet, en raakt hem dus harder.
Het gaat hier om Belgische cijfers. Voor Nederland bestaat geen vergelijkbare analyse per maand, maar het mechanisme is hetzelfde, want ook hier schuift de zonsondergang na 25 oktober in één nacht een uur naar voren. Vanaf maandag 26 oktober valt de schemering daardoor midden in het moment waarop kinderen van sport komen, mensen van het station naar huis lopen en het verkeer het drukst is.
Waarom je jezelf vaak zichtbaarder voelt dan je bent
Het lastigste aan donker oversteken is dat je als voetganger de auto prima ziet. Koplampen vallen op, dus het voelt alsof de bestuurder jou ook ziet. Dat is vaak niet zo. Volgens Vias ziet een automobilist iemand in donkere kleding pas op ongeveer 20 meter. Met fluorescerende of reflecterende kleding is dat zo’n 150 meter. Bij 50 kilometer per uur is 20 meter iets meer dan een seconde rijden, en dat is te kort om nog te stoppen.
Vias onderscheidt twee soorten ongelukken die in de herfst vaak terugkomen. Bij de eerste steekt een voetganger over vlak bij een zebrapad op een brede weg, terwijl geparkeerde of stilstaande auto’s het zicht van beide kanten wegnemen. Bij de tweede steekt iemand over op een plek waar dat niet hoort, en rekent de bestuurder er niet op. Dat werkt ook andersom. Een voetganger ziet een auto afslaan en gaat ervan uit dat de bestuurder hem voorrang geeft, terwijl die hem nooit heeft opgemerkt.
Dat laatste is volgens mij het belangrijkste inzicht uit het hele onderzoek. Voorrang hebben en gezien worden zijn twee verschillende dingen. In het donker kun je oogcontact bijna niet maken, omdat de koplampen je verblinden. Wacht dus tot een auto echt vaart mindert, in plaats van te vertrouwen op wat de regels zeggen.
Zo ben je in het donker beter te zien
Je hoeft geen hesje aan om veel beter op te vallen. Wat het meeste verschil maakt, is iets dat licht terugkaatst, want daar reageert een koplamp op. Lichte kleding helpt een beetje, reflectie helpt veel meer.
- Een reflecterende band om je enkel of pols is goed te zien, omdat hij beweegt. Je vindt ze bij sportwinkels, fietsenwinkels en bouwmarkten.
- Een rugzakhoes met reflectie is handig als je met een tas naar je werk of school loopt.
- Veel winterjassen en hardloopjassen hebben al reflecterende biesjes. Kijk bij het kopen of die er zitten, en of ze niet onder een sjaal of tas verdwijnen.
- Een klein lampje aan je tas of de riem van de hond maakt je ook van opzij zichtbaar.
- Steek over bij een zebrapad of verkeerslicht als dat er is, en kies een plek waar geen geparkeerde auto’s het zicht ontnemen.
Bij mist werkt het anders. Lichte kleding valt in mist juist minder op, schrijft Veilig Verkeer Nederland in zijn tips over zichtbaarheid. Reflectie blijft dan wel helpen.
Fietsers en automobilisten
Voor fietsers ligt het risico niet zozeer bij het verzetten van de klok als wel bij de kortere dagen. Vias zag in november ongeveer vier keer zoveel ongelukken met fietsers in de schemering als in juni, terwijl er in het voorjaar juist meer gefietst wordt. In november vallen zonsopgang en zonsondergang samen met de spits. In Nederland is fietsverlichting in het donker verplicht, en dat is een goed moment om te kijken of je achterlicht het nog doet.
Wie zelf rijdt, kan de grootste winst boeken. Vias geeft automobilisten drie tips. Rij langzamer in de buurt van zebrapaden, zodat je voor elke overstekende voetganger kunt stoppen. Kijk na het stoppen of er niet nog iemand achter de eerste voetganger loopt. En haal nooit in bij een zebrapad. Dat is gevaarlijk en ook verboden.
Waarom we de klok eigenlijk nog twee keer per jaar verzetten, en waarom Europa daar maar niet uitkomt, lees je in ons stuk over het verzetten van de klok. Vias zelf wil overigens niet zeggen dat wintertijd slechter is voor de verkeersveiligheid dan zomertijd. Daarvoor zijn volgens het instituut meer gegevens nodig, ook uit de zomer. Wat de cijfers wel laten zien, is dat de eerste weken na het verzetten van de klok de gevaarlijkste zijn, omdat iedereen nog loopt en rijdt alsof het licht is.
