Half gemaaide bermen worden steeds vaker de norm in Nederland, en dat is goed nieuws voor insecten. Door slechts delen van de berm te maaien en andere stukken ongemoeid te laten, ontstaan er waardevolle leefgebieden waar insecten kunnen eten, schuilen en zich voortplanten. Deze gefaseerde maaimethode draagt bij aan het herstel van insectenpopulaties, die al tientallen jaren flink achteruitgaan. Diverse projecten in Nederlandse gemeenten en provincies laten zien dat minder intensief maaien en het langer laten staan van begroeiing de biodiversiteit een flinke impuls geven. Het resultaat is niet alleen beter voor bloemen en bijen, maar draagt ook bij aan een gezondere leefomgeving.
Waarom gefaseerd maaien een duurzaam natuurbeleid is
Traditioneel werden bermen vaak volledig en regelmatig gemaaid om zo strak en netjes mogelijk te blijven. Dat levert geen gunstige leefomgeving op voor insecten. Door slechts een deel van de vegetatie te maaien en andere delen te laten staan, krijgen planten de gelegenheid om te bloeien en zaden te vormen. Dit zorgt voor een gevarieerder aanbod aan bloemen en voedselbronnen voor insecten zoals bijen, vlinders en kevers. Gefaseerd maaien creëert een dynamisch landschap dat voortdurend in ontwikkeling is, met plekken die dienen als schuil- en overwinteringsplaatsen. Zo krijgt de natuur meer ruimte om zich te herstellen en te bloeien zonder dat openbare ruimte verloren gaat.
Praktijkvoorbeelden uit verschillende regio’s
In verschillende delen van Nederland worden vernieuwende maaitechnieken al succesvol ingezet. De gemeente Borne experimenteert met meerdere strategieën om de biodiversiteit te vergroten. Zo wordt op sommige plekken twee keer per jaar gemaaid, terwijl elders in banen wordt gemaaid of maar één keer, waarna ruimte ontstaat voor bloemen. Deze gevarieerde aanpak zorgt voor een rijker insecten- en plantenbestand in het openbaar groen.
Een ander voorbeeld komt uit de Hoeksche Waard, waar het project ‘De berm komt tot bloei’ is gestart. In deze regio is het insectenaantal de afgelopen dertig jaar met 75 procent afgenomen. Door minder intensief te maaien en de begroeiing meer te laten groeien, ontstaat een betere leefomgeving voor insecten. Dit laat zien hoe gericht beheer kan bijdragen aan het tegengaan van verval in de natuur.
Natuurvriendelijk maaien langs dijken en sloten
Ook waterschappen pakken het anders aan. Waterschap Rivierenland gebruikt natuurvriendelijk maaien op dijken en langs slootkanten. Hierbij wordt maar één kant van de dijk gemaaid, terwijl de andere kant ongemoeid blijft. Dit dient als veilige schuilplek voor insecten en kleine zoogdieren, die zo altijd een toevluchtsoord hebben bij maaien. Daarnaast zijn de maaimachines uitgerust met zogenaamde ‘wildredders’. Deze apparatuur zendt hoge pieptonen uit die dieren zoals hazen en reeën waarschuwen en weghouden, zodat ze op tijd kunnen vluchten. Zo wordt niet alleen de insectenpopulatie beschermd, maar ook andere dieren die afhankelijk zijn van deze biotopen.
Het belang van afwisselend maaien voor planten en insecten
In Waalwijk hanteren ze een methode waarbij het maaien wordt uitgesteld tot half juni en op wisselende patronen wordt uitgevoerd. Bijvoorbeeld 100 meter maaien, gevolgd door 20 meter die blijft staan. Dat geeft insecten het hele seizoen door toegang tot voedsel en leefgebied. Planten krijgen bovendien de kans om te bloeien en zaden te verspreiden. Dit afwisselend maaien zorgt voor een gevarieerde structuur en meer overlevingsmogelijkheden voor verschillende insectensoorten, wat op termijn leidt tot een sterker ecosysteem.
Zo pak je gefaseerd maaien zelf aan
- Bepaal de maaiperiode: stel het maaien uit tot na half juni om planten tijd te geven hun bloemen te ontwikkelen.
- Maak een maai- en niet-maai-schema, bijvoorbeeld 100 meter maaien, gevolgd door 20 meter ongemaaid laten, om insecten continu voedsel en schuilplek te bieden.
- Voer maaibeheer gefaseerd uit, zodat niet alle delen van de berm tegelijkertijd worden gemaaid.
- Gebruik waar mogelijk maaimachines met wildreddertechniek om dieren voor te waarschuwen en te beschermen.
- Monitor de effecten jaarlijks door kleine inventarisaties van planten en insecten om te zien welke plekken het beste werken.
- Werk samen met lokale overheden of waterschappen om meer draagvlak en kennis te krijgen.
Zelf merkte ik dat het volgen van deze stappen een zichtbare verbetering geeft in biodiversiteit binnen een jaar. Volhouden en zorgen voor voldoende afwisseling in het maaibeheer is cruciaal. Ach ja, zelfs een maaimes kan een kunstenaar zijn als je het goed aanpakt.
Waarom deze aanpak meer dan alleen ecologisch voordeel oplevert
Het gefaseerd maaien beperkt zich niet tot een enkele winst voor insecten. Het zorgt ook voor een aantrekkelijker landschap waar mensen met plezier wandelen en recreëren. Bloeiende bermen dragen visueel bij aan de leefomgeving en hebben een positieve psychologische uitwerking. Tegelijkertijd versterkt dit beheer de veerkracht van ecosystemen die onder druk staan door klimaatverandering en intensieve landbouw. Door zo met ons groen om te gaan, investeer je in het behoud van natuurlijke partners die onmisbaar zijn voor onze voedselproductie en het natuurlijk evenwicht.
Wat betekent dit voor de toekomst van onze natuurgebieden?
De voorbeelden uit Borne, Hoeksche Waard, Waalwijk en Rivierenland laten zien dat zelfs kleine wijzigingen in maaibeheer grote effecten kunnen hebben. Dit is een oproep aan gemeenten, provincies en waterschappen om duurzame maaimethoden standaard toe te passen. Uiteindelijk gaat het om het creëren van robuuste natuur die zichzelf kan onderhouden, met insecten als essentiële schakels. Kunnen deze succesvolle projecten de standaard worden in heel Nederland, dan zien we hopelijk een langzame maar gestage ommekeer in het insectenverlies en de heropleving van onze bermen.
Misschien wordt het tijd om zelf ook eens anders naar de berm naast je huis te kijken: is het niet een kleine moeite om hier een gevarieerd leefgebied voor bijen en vlinders van te maken?
