In vrijwel elk huishouden staat ergens een doos die je maar één keer per jaar openmaakt. Er zit een bal in die je oma heeft geschilderd, een engel van vilt waarvan de vleugel er half af hangt, en een piek die eigenlijk te groot is voor de boom die je nu hebt.
Niemand noemt die doos een archief. Toch is het precies dat. Het is het enige plekje in huis waar objecten uit vier decennia naast elkaar liggen zonder dat iemand ooit heeft besloten om ze te bewaren. Ze zijn gebleven omdat niemand ze weggooide.
Waarom de lelijkste bal het langst blijft
Vraag mensen welke kerstbal ze het mooist vinden en ze wijzen iets recents aan. Vraag ze welke bal absoluut in de boom moet hangen en het antwoord verandert. Dan komt het scheve ding van klei dat een kind in groep drie heeft gemaakt, of de bal met een jaartal erop van het jaar waarin iemand geboren of overleden is.
Dat is de kern van kerstversiering en tegelijk het meest onderschatte deel ervan. De esthetische waarde en de emotionele waarde lopen niet parallel. Een boom die alleen uit mooie spullen bestaat, mist iets. Een boom die alleen uit herinneringen bestaat, oogt als een rommelmarkt. Bijna iedereen zoekt onbewust een verhouding tussen die twee.
Wat helpt is om die verhouding bewust te maken. Een deel van de boom reserveer je voor wat mooi is en samenwerkt qua kleur en materiaal, en een deel voor wat er hoort te hangen ongeacht hoe het eruitziet. Als je dat expliciet verdeelt, hoef je niet elk jaar opnieuw de discussie te voeren of dat vilten rendier nog mag.
Tradities ontstaan door herhaling, niet door plechtigheid
Er wordt vaak gedaan alsof familietradities iets zijn dat je moet bedenken. In de praktijk ontstaan ze doordat iets twee keer op dezelfde manier gebeurt en het de derde keer raar zou voelen om het anders te doen.
Wie de boom opzet op de eerste zaterdag van december, doet dat waarschijnlijk niet omdat het ooit is afgesproken. Het gebeurde een keer, het beviel, en nu is het zo. Datzelfde geldt voor wie de piek er altijd door de jongste laat opzetten of wie altijd dezelfde muziek opzet tijdens het versieren.
Die kleine herhalingen doen meer voor het gevoel van december dan de decoratie zelf. Een boom in een huis waar niemand een gewoonte omheen heeft gebouwd, blijft een boom. Een boom in een huis waar het optuigen een vast moment is, wordt het startsein van een maand.
Wat je bewaart en wat je vervangt
Er komt een moment waarop de doos te vol is. Ballen breken, materialen verkleuren, en de smaak verandert. Dan moet er gekozen worden, en dat is lastiger dan bij welke andere opruimklus ook, omdat je niet weggooit wat lelijk is maar wat niemand meer herkent.
Wat werkt is dit. Alles wat aan een naam of een gebeurtenis vastzit blijft hangen, ongeacht de staat. Alles wat puur decoratief is mag weg zodra het beschadigd is of niet meer past bij de rest. Dat scheelt discussie en het houdt de doos overzichtelijk.
Voor het decoratieve deel loont het om per jaar iets aan te vullen in plaats van in één keer alles te vervangen. Wie kerstboomversiering in kleinere stappen koopt, houdt een boom die meegroeit met het huis in plaats van een boom die om de vijf jaar volledig van stijl wisselt. En het maakt de aanschaf minder een project en meer een gewoonte.
Het mooiste aan een kerstboom is dat hij elk jaar hetzelfde is en toch nooit precies hetzelfde.
Glas, hout en de vraag wat er nog gemaakt wordt
Wie oudere kerstballen vergelijkt met nieuwe, ziet direct het verschil in gewicht. Dun geblazen glas voelt anders aan dan kunststof en breekt anders, namelijk in scherven in plaats van in stukken. Voor huishoudens met kleine kinderen of dieren is dat een reden om kunststof te kiezen, en dat is een prima afweging.
Maar er zit ook iets in dat glazen materiaal dat verklaart waarom die oude ballen blijven hangen. Ze zijn kwetsbaar, dus je pakt ze anders vast. Elk jaar dat zo’n bal het overleeft, voegt iets toe. Een kunststof bal die twintig jaar meegaat, is gewoon twintig jaar oud. Een glazen bal die twintig jaar meegaat, heeft twintig keer bijna gebroken.
Houten decoratie zit daar tussenin en wordt de laatste jaren weer vaker gekozen. Het verkleurt langzaam, het breekt zelden, en het past bij het soort boom dat mensen kiezen als ze minder glitter willen.
De boom als jaarlijkse peiling
Er is nog een reden waarom die doos meer is dan opslag. Wat erin zit vertelt precies wat er in een gezin is gebeurd. Een nieuwe naam op een bal, een decoratie die iemand heeft achtergelaten, een set die is meegekomen uit een huis dat is leeggehaald.
Bij het uitpakken komt dat allemaal in één avond langs. Dat is de reden dat het optuigen van de boom bij sommige mensen zwaarder valt dan ze verwachten, en waarom anderen het juist het fijnste moment van het jaar vinden. Beide gevoelens komen uit dezelfde doos.
Wie dit najaar het assortiment doorloopt bij een tuincentrum als De Bosrand, dat in 1980 als kwekerij begon en inmiddels zes vestigingen heeft, ziet een compleet aanbod voor alles voor kerst. Maar het stuk dat over tien jaar nog in de doos zit, is bijna nooit het duurste. Het is het ding dat toevallig aan een jaar bleef plakken.
