Het consumentenvertrouwen is een van de cijfers die elke maand in het nieuws komen, meestal met een korte zin erbij. In oktober 2026 daalde het volgens het CBS van -33 naar -34. Maar wat is -34 eigenlijk? Wie bepaalt dat, en hoe kan vertrouwen een minteken hebben? Het antwoord is eenvoudiger dan het cijfer doet vermoeden.
Wie er gevraagd wordt
Het cijfer komt uit het Consumenten Conjunctuuronderzoek, een enquête die het CBS sinds april 1986 elke maand houdt. Het allereerste onderzoek was al in 1972, toen nog een paar keer per jaar en met enquêtrices aan de deur. Tegenwoordig trekt het CBS elke maand een steekproef van 2150 personen van 15 jaar en ouder, verspreid over het land. Dat gebeurt in twee stappen, eerst een willekeurige selectie van gemeenten en daarna van adressen.
Wie in de steekproef zit, krijgt een brief met inlogcodes en een QR-code om de vragenlijst online in te vullen, ook op de telefoon. Wie niet op tijd reageert, wordt gebeld. Volgens de onderzoeksbeschrijving reageert bijna de helft, waarmee het CBS aan minstens 1000 antwoorden per maand komt. Die antwoorden worden gewogen naar onder meer leeftijd, opleiding, huishouden, inkomen en of je huurt of koopt, zodat de groep lijkt op heel Nederland. Mensen in instellingen en tehuizen doen niet mee.
De vijf vragen achter het getal
Het consumentenvertrouwen is geen oordeel over één vraag, maar het gemiddelde van vijf. Bij elke vraag telt het CBS hoeveel procent positief antwoordt en hoeveel procent negatief, en trekt die van elkaar af. Antwoordt iedereen negatief, dan krijg je -100, antwoordt iedereen positief, dan +100. Een minteken betekent dus alleen dat er meer pessimisten dan optimisten zijn.
| Vraag | Hoort bij | September 2026 | Oktober 2026 |
|---|---|---|---|
| Hoe ging het met de economie de afgelopen twaalf maanden? | Economisch klimaat | -65 | -67 |
| Hoe gaat het met de economie de komende twaalf maanden? | Economisch klimaat | -50 | -50 |
| Hoe ging het met je eigen financiën de afgelopen twaalf maanden? | Koopbereidheid | -16 | -19 |
| Hoe gaat het met je eigen financiën de komende twaalf maanden? | Koopbereidheid | 0 | -2 |
| Is het een gunstige tijd voor grote aankopen? | Koopbereidheid | -35 | -34 |
| Consumentenvertrouwen | Gemiddelde van alle vijf | -33 | -34 |
Je kunt het zelf narekenen. Tel de vijf cijfers van oktober op en deel door vijf, dan kom je op -34,4, afgerond -34. De twee vragen over de economie samen vormen het economisch klimaat, in oktober -59. De drie vragen over je eigen portemonnee en grote aankopen vormen de koopbereidheid, in oktober -18.
Wat je uit het cijfer kunt halen
De tabel laat iets zien wat de kop niet vertelt. Mensen zijn veel somberder over de economie in het algemeen dan over hun eigen geld. Over hun eigen financiën in het komende jaar zijn ze bijna neutraal. Dat patroon is opvallend, want het betekent dat de stemming vooral wordt bepaald door wat mensen in het nieuws zien en minder door wat ze zelf merken.
Je ziet ook waar de daling van oktober vandaan komt. Het oordeel over de eigen financiën van het afgelopen jaar zakte drie punten, terwijl de vraag over grote aankopen juist een punt beter werd. Volgens het CBS vinden consumenten het moment voor de aanschaf van meubels of elektronica iets gunstiger dan in september.
Een verschil van één punt is daarbij weinig. Het CBS schat het cijfer met een statistisch model dat ook de antwoorden van eerdere maanden gebruikt, om toevallige schommelingen in de steekproef te dempen. Wie iets wil zeggen over de richting, kijkt beter naar meerdere maanden achter elkaar. Dan zie je dat het vertrouwen in april en mei 2026 hard daalde, tot -46, en daarna maand na maand herstelde tot -33 in september. Oktober is de eerste stap terug na vier maanden verbetering.
Waarom het elke maand in het nieuws komt
Het consumentenvertrouwen is een vroege indicator. Het CBS wil ermee op tijd zien of huishoudens meer of minder gaan uitgeven, en de uitgaven van huishoudens zijn een groot deel van de economie. Mensen die somber zijn, stellen een nieuwe bank of wasmachine eerder uit. Winkeliers, economen en het kabinet kijken daarom elke maand mee.
Ter vergelijking, het gemiddelde over de laatste twintig jaar is -12. De hoogste stand ooit was +36 in januari 2000, de laagste -59 in september en oktober 2022. Met -34 zit Nederland dus ruim onder het gemiddelde, maar ver van het dieptepunt. Het volgende cijfer, over november, verschijnt over een maand.
