Na jaren van afbouw draaien Nederlandse kolencentrales tegenwoordig weer op volle toeren en leveren zij aanzienlijke hoeveelheden stroom aan het buitenland. Deze heropleving past in een bredere stijging van de elektriciteitsproductie uit fossiele bronnen in Nederland. Hoewel hernieuwbare energie duidelijk groeit, blijft de vraag naar flexibele en betrouwbare energievoorziening groot. Kolen en aardgas worden weer vaker ingezet, niet alleen om aan binnenlandse behoeften te voldoen, maar ook om te profiteren van de groeiende exportmarkt, vooral richting Duitsland en België.
Energieproductie in Nederland: een recordjaar
In 2025 bereikte Nederland met 132 miljard kWh een record in elektriciteitsproductie, een groei van 10 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Deze groei werd vooral gedreven door een combinatie van zonne-energie, aardgas en kolen. Opvallend is dat, hoewel de energietransitie stevig inzet op verduurzaming, fossiele brandstoffen nog steeds een substantiële bijdrage leveren aan de totale opwekking. De productie uit kolen nam dat jaar met 25 procent toe en kwam uit op 12 miljard kWh, nog altijd ruim 70 procent lager dan in 2015, maar duidelijk groeiend vergeleken met voorgaande jaren.
Waarom kolencentrales weer volop draaien
De toename in kolenstook hangt samen met de behoefte aan flexibele energiebronnen die snel kunnen reageren op wisselende productie van zon en wind. Kolen- en gascentrales kunnen deze schommelingen opvangen, zeker wanneer het weer langere tijd minder gunstig is voor hernieuwbare energie. Kolenstroom levert een belangrijke bijdrage aan de exportcapaciteit. Door de hogere vraag vanuit buurlanden houden Nederlandse centrales hun capaciteit op peil en draaien vaker. Dit blijkt onder meer uit een stijging van 25 procent in de elektriciteitsexport in 2025, voornamelijk richting Duitsland en België.
Amercentrale: een voorbeeld van omschakeling en beperkingen
De Amercentrale in Geertruidenberg heeft in recente jaren haar focus verlegd naar biomassa, waarmee zij de uitstoot reduceert. In 2022 bestond ongeveer 80 procent van haar brandstofmix uit biomassa, en slechts 20 procent uit steenkool. Een volledige terugkeer naar meer kolen zou technisch ingewikkeld zijn en enkele weken in beslag nemen. Dit toont aan dat hoewel kolencentrales weer vaker draaien, men binnen deze centrales ook zoekt naar manieren om de CO2-uitstoot te beperken. Fossiele brandstoffen blijven simpelweg door hun betrouwbare leveringsmogelijkheden een rol spelen in het energiemix.
De rol van aardgas in flexibele elektriciteitsproductie
Naast kolen is ook aardgas een essentieel onderdeel van de Nederlandse elektriciteitsproductie. Gascentrales zijn met hun flexibiliteit onmisbaar om snel in te spelen op veranderende vraag en aanbod, bijvoorbeeld bij een terugval van windenergie. De eerste helft van 2026 vervoerde Gasunie Transport Services 12 procent meer aardgas naar elektriciteitscentrales dan in dezelfde periode van het voorgaande jaar. Deze trend bevestigt dat de afhankelijkheid van gas in stroomproductie ondanks lange termijnplannen voor verduurzaming voorlopig aanhoudt. Soms vraag je je af of gas nooit op vakantie gaat.
Groeiende elektriciteitsexport als gevolg van hogere productie
De combinatie van groei in productie en de positie als handelsland heeft ertoe geleid dat Nederland een recordhoeveelheid stroom exporteerde in 2025: 30,4 miljard kWh, 25 procent meer dan in 2024. Vooral onze buurlanden Duitsland en België namen meer elektriciteit af. Dit weerspiegelt niet alleen de hogere productiecapaciteit, maar ook de integratie van Nederland binnen de Europese energiemarkt. Nederlandse centrales, waaronder de kolencentrales, spelen zo een grotere rol in de regionale energievoorziening.
Zo houd je grip op energiegebruik in huis
- Monitor regelmatig je energieverbruik via slimme meters om inzicht te krijgen in piekmomenten.
- Kies voor energiezuinige apparaten, vooral bij grootverbruikers zoals wasmachines en koelkasten.
- Zet elektrische apparaten uit wanneer je ze niet gebruikt en voorkom sluipverbruik.
- Overweeg het plaatsen van zonnepanelen om zelf duurzame stroom op te wekken en afhankelijkheid te verminderen.
- Plan energie-intensieve activiteiten bij momenten van wind- en zonnestroomproductie of lagere tarieven.
- Gebruik waar mogelijk een slimme thermostaat voor het efficiënter regelen van verwarming en koeling.
- Vergelijk je energieleverancier regelmatig om te profiteren van duurzame energiecontracten of gunstige tarieven.
In de praktijk werkt deze focus op bewust energiegebruik vaak beter dan investeren in dure apparaten alleen. Kleine gedragsveranderingen leveren samen een zichtbaar effect op je energierekening en de milieubelasting.
Energietransitie toont de noodzaak van flexibiliteit en balans
Deze ontwikkelingen benadrukken hoe complex de energietransitie in Nederland is. Het streven naar een duurzame toekomst bots op de noodzaak om op korte termijn betrouwbare energie te leveren, zowel voor binnenlandse gebruikers als voor exportmarkten. Terwijl hernieuwbare bronnen flink groeien, blijft er een cruciale plek voor fossiele energiebronnen, mits ze flexibel en efficiënt worden ingezet. De uitdaging is de komende jaren om deze balans te verdiepen, waarbij kolen en gas wellicht steeds vaker vervangen worden door andere flexibele en duurzame oplossingen.
Wat vind jij: kan fossiele energie in Nederland een brug vormen naar een duurzame toekomst, of blijft het slechts een tijdelijk fenomeen?
