D66, VVD en CDA praten vandaag verder over de toekomst van het kabinet-Jetten. Na twee dagen overleg in Hilversum en een volle vrijdag in Den Haag zijn de drie partijen er nog niet uit, meldt de NOS, en maandagochtend gaan ze verder op het Catshuis. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst waren het “intensieve maar goede gesprekken”. Achter de schermen gaat het over een doorstart, maar een val van het kabinet is nog niet van tafel.
Wat er politiek op het spel staat, laten we hier rusten. Dit stuk gaat over de vraag die veel mensen nu hebben: wat gebeurt er eigenlijk als een kabinet valt, en wat merk je daar zelf van? Het antwoord is minder dramatisch dan het woord “val” doet denken. Nederland heeft daar vaste gewoontes voor, en de meeste zijn niet eens in een wet vastgelegd.
Eerst vraagt het kabinet ontslag bij de koning
Een kabinet valt niet vanzelf. Het formele moment is dat de premier, namens de ministers, de koning om ontslag vraagt. Dat kan voor het hele kabinet gelden of voor een deel van de ministers. Parlement.com zet op een rij dat er grofweg twee varianten zijn: ministers die direct weg willen, vragen ontslag aan, en ministers die nog even willen blijven, stellen hun portefeuille “ter beschikking”. Dat laatste gebeurde onder meer in 2006, 2010 en 2025.
De koning houdt zo’n verzoek van het hele kabinet meestal “in beraad”. Hij verleent het ontslag dus niet meteen. Tot er opvolgers zijn, blijven de ministers gewoon op hun post.
Wat demissionair betekent
Vanaf dat moment heet het kabinet demissionair. Het heeft ontslag gevraagd, maar het is nog niet verleend. Volgens Parlement.com werkt een demissionair kabinet de “lopende zaken” af en neemt het geen grote nieuwe besluiten. Het moet wel blijven regeren. De begroting moet bijvoorbeeld op tijd klaar zijn, en het kan verkiezingen uitschrijven.
Een eigenaardig gevolg is dat een demissionair kabinet niet meer naar huis gestuurd kan worden. Het heeft immers zelf al ontslag gevraagd. Een motie van wantrouwen tegen het hele kabinet heeft dan weinig zin.
Voor de meeste mensen verandert er in die periode weinig. Uitkeringen, toeslagen en belastingregels die al gelden, lopen gewoon door. Wat stil komt te liggen, zijn de nieuwe plannen waar nog over gediscussieerd wordt. Hoe een wet normaal door beide Kamers gaat, lees je in ons stuk over de weg van een wetsvoorstel.
De Kamer bepaalt wat blijft liggen
Wie bepaalt welke plannen in de wachtkamer gaan? Dat is niet het kabinet, maar de Tweede Kamer zelf. Dat heet “controversieel verklaren”. De Tweede Kamer legt uit hoe dat gaat. Elke commissie maakt in een procedurevergadering een lijst met onderwerpen die moeten wachten, fracties kunnen voorstellen om die lijst aan te passen, en daarna stemt de hele Kamer over één gezamenlijke lijst. Daar staan wetsvoorstellen op, maar ook brieven en notities van het kabinet.
Die lijst ligt niet voor altijd vast. Een commissie kan later vragen om een onderwerp toch weer te behandelen, en ook daarover stemt de Kamer. Er kunnen ook uitzonderingen worden afgesproken. Toen het kabinet-Rutte III in januari 2021 aftrad, spraken Kamer en kabinet af dat de aanpak van corona en de afhandeling van de toeslagenaffaire gewoon doorgingen, alsof het kabinet nog volledig in functie was.
Lijmen, rompkabinet of verkiezingen
Na een val zijn er meerdere wegen, en verkiezingen zijn er maar één van. Parlement.com noemt de opties die zich in de geschiedenis hebben voorgedaan.
- Lijmen. De partijen leggen de ruzie bij en de ministers trekken hun ontslag in. Dat lukte in 1955, 1960 en 1981, maar mislukte bijvoorbeeld in 1965 en 1972.
- Een rompkabinet. Het kabinet gaat door zonder de vertrokken partij, en andere bewindslieden nemen de lege posten waar. Zo ging het in 1972, in oktober 2003 en na het vertrek van de PvdA-ministers in 2010.
- Een interim-kabinet. Een tijdelijk kabinet regelt de lopende zaken en schrijft verkiezingen uit, zoals in 1958, 1966 en 1982.
- Demissionair blijven tot de verkiezingen. Het kabinet blijft zitten tot er na verkiezingen een nieuw kabinet is, zoals in 1977, 1989 en april 2002.
Dat er bij een val bijna altijd verkiezingen komen, is geen wet maar een gewoonte. De Grondwet staat het kabinet toe om af te treden zonder dat de kiezer opnieuw naar de stembus gaat, zodat een andere coalitie kan ontstaan. Sinds de jaren zestig geldt het als “democratisch fatsoen” om de kiezer wel te laten beslissen, schrijft Parlement.com in een column over Kamerontbinding.
Ontbinding en de gang naar de stembus
Kiest het kabinet voor verkiezingen, dan ontbindt het de Tweede Kamer bij koninklijk besluit. Dat regelt artikel 64 van de Grondwet. Daarin staat ook een harde termijn. Tussen het ontbindingsbesluit en het moment dat de nieuwe Kamer voor het eerst samenkomt, mag hooguit drie maanden zitten. De ontbinding gaat pas in op de dag dat de nieuwe Kamer er is, zodat het land nooit zonder Kamer zit.
In de praktijk zit er tussen een val en de verkiezingsdag vaak een paar maanden, omdat de organisatie van een landelijke verkiezing tijd kost. Recente voorbeelden laten dat zien. Het kabinet-Rutte IV viel in juli 2023 en de verkiezingen waren in november van dat jaar. Het kabinet-Schoof verloor in juni 2025 de PVV als coalitiepartner, en Nederland stemde eind oktober 2025.
Na de verkiezingen begint een nieuwe formatie. Pas als er een nieuw kabinet is beëdigd, verleent de koning het oude kabinet definitief ontslag. Tot die dag blijven de demissionaire ministers aan, ook als de formatie maanden duurt.
Wat je hier zelf van merkt
Voor de gemiddelde Nederlander is het belangrijkste dat bestaande regels gewoon blijven gelden. Wat al in de wet staat, verandert niet doordat een kabinet valt. Plannen die nog niet zijn aangenomen, kunnen wel vertraging oplopen of verdwijnen. Belastingplannen zijn daarbij een apart geval, omdat de begroting elk jaar op tijd rond moet zijn. Hoe dat proces loopt, staat in ons stuk over de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer.
Of het zover komt, is nog onduidelijk. De partijen houden zich aan “radiostilte” en de NOS meldt dat er nog niet met andere partijen wordt gepraat. Een doorstart in dezelfde samenstelling is op dit moment het scenario waar aan tafel over gesproken wordt.






