In Frankrijk is voor het eerst een mens gevonden bij wie het shamondavirus in het lichaam zat. De patiënt, tussen de 60 en 70 jaar oud, had al ernstige ziektes, kreeg een zware hersenontsteking en is overleden. Dat maakte de Franse gezondheidsdienst op 22 oktober bekend. Het RIVM zegt dat het risico op besmetting voor mensen in Nederland op dit moment erg klein lijkt. Toch is het een naam die de meeste mensen nooit eerder hoorden. Wat is dit voor virus?
Een dierziekte die deze zomer in Europa opdook
Het shamondavirus is in de eerste plaats een ziekte van dieren, vooral van runderen. Ook schapen en paarden kunnen het krijgen. Het hoort bij de orthobunyavirussen, een groep virussen die vooral door insecten worden overgedragen. Bij koeien geeft het koorts, diarree, sloomheid en een lagere melkproductie, en mogelijk aangeboren afwijkingen bij kalveren. Bij paarden is het virus aangetroffen bij dieren met neurologische klachten.
Het virus zelf is niet nieuw. Volgens het Oostenrijkse gezondheidsinstituut AGES zijn besmettingen in Afrika al tientallen jaren bekend, en ook in Japan is het eerder gevonden. Nieuw is dat het in Europa voorkomt. Begin augustus 2026 meldden onderzoekers in Duitsland en Zwitserland tegelijk een nieuw virus bij runderen. Inmiddels is het volgens het RIVM gevonden in Nederland, Frankrijk, Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk, België, Italië, Spanje, Ierland en het Verenigd Koninkrijk. Er gaan twee varianten rond, waarvan de een vooral in Midden-Europa en de ander vooral in Noord-Europa voorkomt.
Hoe het zich verspreidt
Het virus verspreidt zich via knutten, piepkleine bijtende insecten die je in de zomer rond weilanden en stallen tegenkomt. Een knut raakt besmet als hij een ziek dier bijt, en geeft het virus door bij de volgende beet. Het gaat niet via de lucht, zoals griep of corona. Hoe de Franse patiënt het virus opliep, is nog niet duidelijk. Waarschijnlijk was het de beet van een knut. Een besmetting via een bloedtransfusie wordt ook onderzocht.
Wie in Nederland met vee werkt, kent dit rijtje al. Knutten verspreidden eerder ook twee andere virussen die het nieuws haalden.
| Virus | In Nederland sinds | Vooral bij | Bij mensen |
|---|---|---|---|
| Schmallenbergvirus | December 2011 | Runderen, schapen en geiten, met misvormde lammeren en kalveren | Geen besmettingen bekend |
| Blauwtongvirus | 2006, en opnieuw in 2023 | Schapen en runderen | Niet besmettelijk voor mensen |
| Shamondavirus | Zomer 2026 | Runderen, ook schapen en paarden | Wereldwijd één bekende patiënt, in Frankrijk |
Het schmallenbergvirus is de nauwste verwant. Het werd in november 2011 voor het eerst gevonden in het Duitse stadje Schmallenberg en zat een maand later ook in Nederlands en Belgisch vee, zo staat op Wikipedia. Het AGES gaat er op basis van die verwantschap van uit dat mensen ook voor het shamondavirus vermoedelijk niet vatbaar zijn, al moet dat nog worden bevestigd. De Franse patiënt maakt dat nu een open vraag.
Waarom het RIVM het risico klein noemt
Er zijn drie redenen. De eerste is dat het om één patiënt gaat, wereldwijd, en die had een ernstig verzwakt afweersysteem. Of iemand met een gezonde afweer het virus kan krijgen en er ziek van wordt, weet niemand. Er zijn geen andere bevestigde patiënten en geen aanwijzingen voor wijdverspreide besmetting bij mensen. In Nederland is geen enkele patiënt bekend.
De tweede reden is het seizoen. Knutten zijn vooral actief in de warme maanden. Nu het najaar doorzet, loopt het knuttenseizoen af, en experts verwachten dat het virus dan ook minder rondgaat onder dieren. Minder besmette dieren en minder bijtende knutten betekent ook minder kans dat het virus een mens bereikt. Het echte testmoment komt dus pas volgend voorjaar, als de knutten terug zijn.
De derde reden is dat het RIVM meekijkt. Samen met Royal GD, de Gezondheidsdienst voor Dieren, onderzoekt het of mensen die veel met dieren werken antistoffen tegen het virus hebben. Het gaat om dierenartsen, veehouders en mensen die wonen op bedrijven waar dieren het virus hadden. Zo’n onderzoek laat zien of mensen het virus ongemerkt al eens hebben gehad. Bij een vermoeden van besmetting kan het RIVM het in het laboratorium testen.
Moet je zelf iets doen?
Voor de meeste mensen niet, zegt het RIVM. Er zijn op dit moment geen speciale maatregelen nodig. Werk je met runderen, schapen of paarden, let dan op ziekteverschijnselen bij je dieren en neem de adviezen van Royal GD over. Voor iedereen geldt dat dit nieuws vooral laat zien hoe weinig we nog weten. Het RIVM zegt het zelf ook. Omdat het virus nieuw is in Europa, is nog niet alles bekend, en dat is een betere reden om het te volgen dan om je zorgen te maken.
