Het woord duikt deze week overal op. De Tweede Kamer nam dinsdag 13 oktober een voorstel van VVD-Kamerlid De Groot aan voor een reactieplan tegen Russische sabotage, omdat Rusland volgens de indieners een escalerende schaduwoorlog op Europees grondgebied voert. Het voorstel kreeg een ruime meerderheid, met steun van onder meer D66, CDA, JA21 en SGP. De Telegraaf bracht het nieuws als eerste, Dagblad010 vatte het samen. Een dag later zette het AD op een rij hoe die schaduwoorlog er in de praktijk uitziet. Maar wat bedoelen politici precies met hybride oorlogsvoering, en kom jij het als gewone Nederlander ergens tegen?
Net geen oorlog, wel vijandig
Hybride oorlogsvoering is een verzamelnaam. Het gaat om vijandige acties van een staat die bewust onder de grens van een echte oorlog blijven. Er rijden geen tanks de grens over en er worden geen steden gebombardeerd. In plaats daarvan gaat het om cyberaanvallen, sabotage van fabrieken of infrastructuur, kleine aanslagen, het verspreiden van nepnieuws en stiekeme bemoeienis met verkiezingen.
Juist dat schemergebied maakt het lastig. Een brand in een fabriek kan een ongeluk zijn. Een hack kan van criminelen komen. Een drone boven een vliegveld kan van een hobbyist zijn. De dader hoopt precies op die twijfel, want zolang niemand hard kan bewijzen wie erachter zit, is een stevig antwoord moeilijk te rechtvaardigen.
Volgens het AD zijn er bovendien bijna nooit militairen bij betrokken. Wie betrapt wordt, is vaak een kleine crimineel die voor zo’n duizend euro plus reiskosten een klus aanneemt, zoals graffiti spuiten op een gedenkteken. Europese veiligheidsdiensten zeggen dat zulke mensen vanuit Rusland worden ingehuurd of aangestuurd. Rusland zelf ontkent alles.
Wat er de afgelopen tijd gebeurde
Het AD noemt alleen al voor augustus 2026 een reeks incidenten in Europa. Een brand bij een defensiebedrijf in Bulgarije, onderschepte drones met explosieven op het vliegveld van Leipzig, een ontploffing in een Italiaanse munitiefabriek, een brand in een dronefabriek in Estland en sabotage bij een Pools bedrijf dat helikopteronderdelen maakt. Duitse media telden het afgelopen jaar 165 verdachte sabotagegevallen in eigen land. De denktank The Soufan Center kwam tussen februari 2022 en eind 2025 op 255 hybride incidenten in Europa, vooral in Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Estland, Moldavië en Georgië.
Er zit een nuance in die ik belangrijk vind. Het aantal aanvallen stijgt volgens nieuwe cijfers niet, het ligt zelfs lager dan bij de piek van 2024. Wat wel verandert, is het doel. De acties zijn ernstiger en richten zich vaker op bedrijven die aan het Oekraïense leger leveren. Het voelt dus drukker dan het is, maar het is ook gerichter dan het was. Dat gevoel van overal dreiging is trouwens precies wat zulke acties willen bereiken.
Waarom Nederland nu een plan wil
De motie van De Groot gaat over iets wat buiten het nieuws weinig aandacht krijgt. Binnen de NAVO is er wel een afspraak voor overleg als een lidstaat zich bedreigd voelt (artikel 4), maar er is geen vaste werkwijze voor hoe bondgenoten samen reageren op sabotage of een cyberaanval. De Kamer wil dat het kabinet een plan maakt om zo’n aanval snel aan een land toe te schrijven en er een voorspelbaar antwoord op te geven.
Een paar dagen eerder, op 9 oktober, stuurde het kabinet al een wetsvoorstel tegen de Russische schaduwvloot naar de Kamer. Dat zijn oude tankers die sancties ontwijken en vaak zonder vlag of met een valse vlag varen. Volgens de Rijksoverheid kunnen die schepen ook worden gebruikt om de kabels, windparken en boorplatforms op de Noordzee in kaart te brengen of te verstoren. Met de nieuwe wet zou de marine zo’n schip in de Nederlandse economische zone kunnen aanhouden en naar een haven laten varen. Varen onder een valse vlag kan dan tot vier jaar cel opleveren.
Het AD sprak ook met onderzoeker Kacper Rekawek van het Internationaal Centrum voor Contraterrorisme. Zijn advies is opvallend, namelijk de Russen met gelijke munt terugbetalen. Daar wordt in Europa nog verschillend over gedacht, omdat elk land een ander beeld heeft van het gevaar.
Wat je er zelf van merkt
Voor de meeste mensen blijft het grootste deel onzichtbaar. Een sabotagepoging die op tijd wordt ontdekt, haalt het nieuws vaak niet eens. Toch zijn er drie plekken waar hybride acties wel in je eigen leven terechtkomen.
De eerste is uitval. Als een stroomkabel, een datacentrum of een spoorlijn wordt geraakt, merk je dat aan je lichtknop, je pinpas of je trein. Je ziet niet of er een storing of opzet achter zit, en dat is precies de bedoeling. De NCTV noemt in zijn nieuwe Denk vooruit-campagne van 12 oktober niet voor niets de sabotagepogingen op het Duitse stroomnet van afgelopen zomer als reden om je voor te bereiden. Ruim de helft van de Nederlanders maakt zich volgens dezelfde peiling zorgen over uitval van stroom, water of internet.
De tweede is je telefoon. Nepnieuws en gemanipuleerde berichten komen niet met een Russische vlag erop binnen, maar als een filmpje of een boze post die net iets te goed in je gelijk past. Wie bij zulke berichten even zoekt waar ze vandaan komen, haalt de angel er al voor een groot deel uit. Hetzelfde geldt voor phishing en nepberichten, waarover we op deze site vaker schrijven, zoals bij de uitleg over tweestapsverificatie. Een account dat goed beveiligd is, is ook lastiger te misbruiken voor een desinformatiecampagne.
De derde is je eigen voorbereiding. De overheid vraagt iedereen al langer om 72 uur zonder stroom, water en internet te kunnen overbruggen. De nieuwe campagne gaat een stap verder dan het noodpakket, met vragen als wie de kinderen opvangt als je niet thuis kunt komen en of je powerbank vol is. Ruim vier op de tien Nederlanders zeggen daar al iets aan te hebben gedaan.
Mijn conclusie is nuchter. Hybride oorlogsvoering is geen reden om in paniek te raken, want paniek is het doel ervan. Het is wel een reden om dat noodpakket eindelijk af te maken en een bericht dat je boos maakt eerst te checken voordat je het doorstuurt.
