Op zondag 13 december 2026 rijden de treinen in Nederland volgens een nieuwe dienstregeling. Voor de meeste reizigers verandert er weinig, voor sommigen juist veel. Een vertrektijd die een paar minuten opschuift, een extra spitstrein of een stop die verdwijnt. Wie zich afvraagt waarom dat altijd in december gebeurt en wie dat eigenlijk bepaalt, komt uit bij een proces dat bijna een jaar duurt.
Het korte antwoord is dat de treintijden van volgend jaar al in het voorjaar vastliggen. Wat je in december merkt, is het einde van een lange rit langs vervoerders, reizigersorganisaties, ProRail en het ministerie.
Waarom altijd in december
De wissel in december is geen Nederlandse gewoonte maar een Europese afspraak. Spoorbeheerders in heel Europa laten hun nieuwe dienstregeling op hetzelfde moment ingaan, in het weekend van de tweede zaterdag van december. Dat is nodig omdat internationale treinen over meerdere netten rijden. Een trein van Amsterdam naar Brussel of Berlijn moet in elk land op hetzelfde moment een plek op het spoor hebben, en dat lukt alleen als iedereen tegelijk wisselt.
Daarom heet de dienstregeling die op 13 december ingaat ook de dienstregeling 2027. Ze loopt tot de volgende wissel in december 2027.
Wie wat beslist
NS rijdt op het hoofdrailnet, de grote verbindingen tussen de steden, en doet dat onder een concessie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. In die concessie staan de eisen waar NS aan moet voldoen. Binnen die grenzen maakt NS zelf het treinaanbod, dus welke treinen hoe vaak rijden en waar ze stoppen.
Op regionale lijnen ligt dat anders. Daar rijden vervoerders als Arriva, Keolis en Qbuzz in opdracht van de provincie, die de concessie verleent en meebeslist over het aanbod. Een treinverbinding in Limburg of Friesland komt dus via een andere route tot stand dan een intercity tussen Amsterdam en Utrecht.
ProRail beheert het spoor zelf en verdeelt de ruimte daarop. Alle vervoerders, ook goederenvervoerders en nieuwe partijen zoals internationale aanbieders, vragen bij ProRail capaciteit aan. Als die aanvragen botsen, moet ProRail kiezen of schuiven. Dat is de reden dat een plan van een vervoerder pas definitief is als ProRail de ruimte heeft toegekend.
Tot slot hebben reizigersorganisaties een formele stem. Rover en andere consumentenorganisaties krijgen de plannen voorgelegd en geven er advies over.
Zo liep het jaar voor de dienstregeling 2027
Aan de hand van de dienstregeling die nu in december ingaat, zie je hoe lang dit proces duurt.
| Moment | Wat er gebeurde |
|---|---|
| Voorjaar 2026 | NS legt de plannen voor aan Rover en de andere consumentenorganisaties, die advies uitbrengen |
| 12 mei 2026 | NS neemt een besluit en stelt de dienstregeling 2027 vast, met een deel van de voorstellen van Rover |
| Na mei 2026 | NS vraagt de benodigde capaciteit aan bij ProRail, die de aanvraag afweegt tegen die van andere vervoerders |
| Eind zomer 2026 | ProRail verdeelt de capaciteit, waarna nog kleine aanpassingen mogelijk zijn |
| 13 december 2026 | De nieuwe dienstregeling gaat in |
Dat schema verklaart iets wat veel reizigers frustreert. Wie nu een wens heeft voor een extra trein, is te laat voor december. Rover schrijft zelf dat het voor verdere verbeteringen wacht op de plannen voor 2028. Die worden in de loop van 2027 gemaakt.
Wat er in december verandert
Volgens Rover en SpoorPro zijn dit een paar van de wijzigingen bij NS in 2027.
- De tienminutentrein tussen Amsterdam en Eindhoven rijdt ook op vrijdag.
- Rond Utrecht komen er extra spitstreinen.
- Op zaterdagochtend rijdt er een extra vroege intercity van Amsterdam naar Eindhoven om 6.39 uur.
- Reizigers uit Harderwijk en Nijkerk krijgen extra spitsritten naar Amersfoort, wat hun reis naar Utrecht en Amsterdam ongeveer 12 minuten korter maakt.
- Twee ritten van Eurocity Direct gaan in de spits weer stoppen in Duivendrecht.
- Twee vroege intercity’s op zondag stoppen juist niet meer in Duivendrecht.
Dat laatste laat zien dat een nieuwe dienstregeling bijna altijd winnaars en verliezers kent. Wat op de ene lijn ruimte vrijmaakt, kost op een andere lijn soms een stop.
Zo zie je wat er voor jouw route verandert
De simpelste manier is je vaste reis in de reisplanner opzoeken voor een dag na 13 december, en die naast je huidige tijden leggen. Zodra de nieuwe dienstregeling in de planner staat, zie je meteen of je trein eerder of later gaat. Reis je met een regionale vervoerder of combineer je trein en bus, check dan ook de site van die vervoerder, want zij wisselen vaak op hetzelfde moment.
Mijn tip is om dat niet op de laatste dag te doen. Wie een vaste overstap heeft op een bus of een andere trein, merkt het pas echt als die aansluiting net niet meer haalbaar is. Een paar minuten verschuiving is dan het verschil tussen overstappen en een kwartier wachten op een koud perron.
Ben je benieuwd hoe de prijs van je kaartje tot stand komt, dan lees je hier hoe NS elk jaar de treintarieven vaststelt. Ook die worden rond de jaarwisseling aangepast, maar via een heel andere route.
