Maandagavond 26 oktober wordt in Londen de Gouden Bal uitgereikt, de prijs voor de beste voetballer van de wereld. De NOS noemt het in de wekdienst van vandaag een van de momenten van de dag. Wie de prijs krijgt, is tot de uitreiking geheim. Hoe die winnaar wordt gekozen, ligt wel vast, en wie dat systeem kent, snapt ook waarom de uitslag zo vaak tot discussie leidt.
Wie de Gouden Bal uitreikt
De Gouden Bal, in het Frans de Ballon d’Or, is een prijs van het Franse tijdschrift France Football. Het blad reikt hem sinds 1956 uit. Sinds 2024 organiseert de Europese voetbalbond UEFA het gala mee, maar het stemsysteem en de naam zijn van France Football gebleven, zo staat in het overzicht op Wikipedia. Het is dus geen FIFA-prijs. De wereldvoetbalbond heeft een eigen verkiezing, The Best, en die twee worden nogal eens door elkaar gehaald.
Dit jaar is de uitreiking voor het eerst buiten Frankrijk, in het London Palladium. Het is de zeventigste editie. Naast de hoofdprijs voor mannen worden er ook prijzen uitgereikt voor de beste speelster, het beste talent onder de 21 (de Kopa Trophy), de beste keeper (de Yashin Trophy), de topscorer en de beste trainer en club.
Welke periode telt
Lange tijd ging de Gouden Bal over een kalenderjaar. Sinds 2022 gaat hij over een voetbalseizoen. Voor de prijs van dit jaar is dat de periode van 3 augustus 2025 tot 19 juli 2026. Die einddatum is niet toevallig gekozen. Op 19 juli werd de finale van het WK in Noord-Amerika gespeeld, en daarmee telt het hele toernooi mee. In een WK-jaar weegt zo’n eindtoernooi zwaar, omdat de stemmers het allemaal hebben gezien en het het meest recent in het geheugen ligt.
Voor de mannen staan dertig spelers op de lijst van genomineerden. Daar staan bekende namen als Kylian Mbappé, Erling Haaland, Lamine Yamal en titelhouder Ousmane Dembélé tussen, maar ook Lionel Messi, die dit jaar afscheid nam van Argentinië en de prijs al acht keer won, vaker dan wie ook. Een Nederlander staat dit jaar niet bij de dertig.
Wie er stemt
Niet het publiek, niet de spelers en niet de trainers. De winnaar wordt gekozen door een jury van sportjournalisten. Per land stemt één journalist, en alleen landen uit de top honderd van de FIFA-wereldranglijst voor mannen mogen meedoen. Bij de vrouwenprijs gaat het om de top vijftig van de vrouwenranglijst. Die beperking geldt sinds 2022. Daarvoor mocht sinds 2007 elk land een stem uitbrengen, en tussen 2010 en 2015, toen de prijs tijdelijk met de FIFA was samengevoegd, stemden ook bondscoaches en aanvoerders mee.
Elke journalist krijgt de lijst met dertig namen en kiest daar tien spelers uit, op volgorde. Volgens beIN Sports levert de eerste plaats 15 punten op, de tweede 12, de derde 10 en de vierde 8. Daarna loopt het af van 7 naar 5, 4, 3, 2 en 1 punt voor de tiende plek. Wie de meeste punten heeft, wint. Bij een gelijke stand telt wie het vaakst op één is gezet, dan wie het vaakst op twee staat, enzovoort.
De jury moet zich daarbij aan drie criteria houden. Het belangrijkste zijn de individuele prestaties, daarna de prestaties en prijzen van het team, en als derde klasse en fair play. Hoe zwaar elk criterium weegt, bepaalt iedere stemmer zelf.
Waarom de uitslag zo vaak verrast
Het antwoord zit voor een groot deel in die puntentabel. Tussen een eerste en een tweede plaats op één stembiljet zit maar 3 punten verschil. Een speler die door bijna iedereen hoog wordt gezet, maar nergens echt uitschiet, kan het dus winnen van een speler die door de ene helft op één en door de andere helft veel lager wordt gezet. De grote verschillen ontstaan pas in de staart van de lijst, waar een plek buiten de top vijf iemand ineens bijna niets oplevert.
Hoe klein de marges kunnen zijn, liet 2024 zien. Rodri van Manchester City won toen met 1170 punten, Vinícius Júnior van Real Madrid kreeg er 1129. Dat verschil van 41 punten was weg geweest als zeven journalisten hun eerste en tweede keus hadden omgedraaid. Verschillende media hadden Vinícius vooraf al als winnaar aangekondigd, en Real Madrid bleef uit protest weg van het gala. In 2025 was het verschil groter. Dembélé kreeg 1380 punten, ruim driehonderd meer dan Lamine Yamal met 1059.
Daarbij komt dat er per land maar één stem is. Of je nu uit een groot voetballand komt of uit een klein land dat net in de top honderd staat, elke journalist telt even zwaar. Wat in Spaanse, Engelse of Nederlandse kranten als vanzelfsprekend wordt gezien, hoeft dus niet te kloppen met hoe journalisten in Afrika, Azië of Zuid-Amerika naar het seizoen kijken. Juist daardoor zijn voorspellingen die alleen op Europese media leunen weinig betrouwbaar.
Ik vind dat eerlijk gezegd het interessantste aan deze prijs. Het is geen optelsom van doelpunten of prijzen, maar een rangorde van honderd mensen die elk hun eigen afweging maken. In een seizoen met een WK, en zonder één speler die alles won, is de kans dus groot dat de winnaar vanavond voor discussie zorgt. Na afloop publiceert France Football doorgaans ook de volledige stand met punten, en dan zie je per speler hoe groot de marges werkelijk waren.
