Op 1 januari doet niemand iets. De straten zijn leeg, de winkels zijn dicht, de meeste mensen liggen tot een uur of elf in bed en beginnen aan een lijstje voornemens dat op de vijftiende alweer is opgegeven. En toch hebben we met z’n allen afgesproken dat dat het begin van het jaar is.
Begin september gebeurt het tegenovergestelde. De scholen zijn weer open, de sportclubs beginnen, de koren en orkesten repeteren weer, de cursussen starten, de agenda’s van collega’s die zes weken op los zand stonden hebben ineens weer structuur. De vergaderingen die in juli werden doorgeschoven naar “na de zomer” komen nu allemaal tegelijk terug. Wie een plan had voor het najaar, moet het nu uitvoeren.
Ik denk dat dat de reden is dat september voor veel mensen aanvoelt als het echte startpunt. Niet omdat de kalender dat zegt, maar omdat het het enige moment in het jaar is waarop iedereen om je heen tegelijk opnieuw begint. Een voornemen in januari is een privézaak die je in je eentje moet volhouden tegen een land in dat verder gewoon doorgaat. Een voornemen in september valt samen met een collectieve herstart, en dat is een heel ander soort rugwind.
Dat het schoolritme daaronder ligt, is nauwelijks te ontkennen. Voor wie kinderen heeft is het letterlijk zo: het huishouden draait vanaf eind augustus weer op tijden die door een rooster worden bepaald. Maar het geldt ook voor mensen zonder kinderen en voor mensen die al dertig jaar geen schoolbank van binnen hebben gezien. Twaalf jaar leren dat het jaar in september begint, laat iets achter dat niet meer weggaat. De verjaardag van je vriendengroep ligt in het voorjaar, maar het gevoel van een schone lei ligt bij het eerste blauwe schrift.
Er komt iets bij dat minder met gewoonte te maken heeft en meer met het licht. Eind augustus en begin september gaat het opeens merkbaar sneller donker, en dat verandert hoe een avond aanvoelt. In juni loopt een avond ongemerkt door tot half elf en heb je het gevoel dat er nog van alles kan. In september is het om acht uur donker en zit je binnen. Dat is niet somber, het is gewoon anders: het maakt een avond afgebakend, en daarmee bruikbaar. Je kunt er iets in plannen. Dat is precies wat een zomeravond niet is.
De januaripsychologie werkt daar dwars tegenin. Het is dan koud, donker vanaf half vijf, de feestdagen zijn net voorbij, de rekeningen komen binnen, en dat is het moment waarop we onszelf opdragen om een nieuw mens te worden. Het is niet raar dat het meestal niet lukt. Je vraagt van jezelf een energieke start op het punt waar je het minst energie hebt.
September vraagt dat niet. In september beweeg je gewoon mee met wat er om je heen toch al gebeurt. Je hoeft jezelf niet te overtuigen om weer aan de slag te gaan, want de wereld doet het al en jij hangt eraan. Dat is een lagere drempel dan welk voornemen ook.
Wat ik er wel bij zou zeggen, is dat die energie van korte duur is. De eerste twee weken van september zijn een golf, en tegen half oktober is die weer geëbd. Wie in september drie nieuwe dingen begint, houdt er meestal één over. Dat is niet erg, zolang je weet dat het zo werkt en je die ene kiest die je echt wilde. Het probleem met een collectieve herstart is namelijk dat je meegaat in de drukte van anderen, en dat je in november pas merkt dat je aan iets bent begonnen dat vooral van iemand anders was.
De praktische conclusie is klein maar bruikbaar: als je iets wilt veranderen aan hoe je week eruitziet, is dit de maand waarin dat het minste moeite kost. En als je in januari iets bedacht had wat niet is doorgegaan, dan is dit een beter tweede moment dan de volgende eerste januari. Er is geen wet die zegt dat een nieuw begin op de eerste van de maand moet vallen, en zeker geen die zegt dat het die ene eerste moet zijn waarop iedereen ligt bij te komen van de avond ervoor.
