Moet de zweep helemaal uit de paardensport verdwijnen? Dier&Recht vindt van wel. De dierenrechtenorganisatie bood dinsdag 6 oktober in de Tweede Kamer een petitie aan met ruim 40.000 handtekeningen, onder de titel “Stop het slaan met de zweep”. Wie de discussie volgt, merkt al snel dat er veel door elkaar loopt. Want wat mag er nu eigenlijk, en geldt dat overal hetzelfde? Het antwoord is nee. In de drafsport is de zweep als aansporing al jaren verboden, in de springsport mag hij binnen grenzen nog wel. Hieronder zet ik op een rij wat de petitie wil, welke regels er nu gelden en wie erover beslist.
Wat de petitie vraagt
Dier&Recht wil dat paarden helemaal niet meer met een zweep worden geraakt. Volgens de organisatie kan ook het gebruik dat nu is toegestaan pijn, angst of stress veroorzaken, en werkt een zweep al als dreiging voordat er van zichtbaar letsel sprake is. Op de campagnepagina van Dier&Recht staat het alternatief dat de organisatie voor ogen heeft, trainen met geduld en beloning in plaats van met angst.
De petitie richt zich niet op de sportbonden maar op de politiek. Dier&Recht wil dat het gebruik van de zweep wordt meegenomen in nieuwe regels over dwangmiddelen en hulpmiddelen bij dieren, meldt Hart van Nederland. De petitie is in ontvangst genomen door de vaste Kamercommissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.
Wat nu mag in de springsport en bij het gewone rijden
Voor de springsport, de dressuur en de meeste andere disciplines maakt de paardensportbond KNHS de regels. Volgens de bond is de zweep een hulpmiddel waarmee je het paard aanwijzingen geeft, maar met duidelijke grenzen. Overmatig gebruik is verboden, net als slaan op het hoofd, je frustratie op het paard afreageren of zichtbaar letsel veroorzaken. Bij springwedstrijden mag de zweep bovendien maximaal drie keer achter elkaar worden gebruikt. Wie de grens overschrijdt, kan in de springsport worden gediskwalificeerd.
Die regels gelden voor wedstrijden onder de vlag van de bond. Ook in de manege zie je de zweep nog volop, vaak als verlengstuk van de hand. Een rijschool die Hart van Nederland sprak, zegt dat het middel op zichzelf niet schadelijk is en dat het draait om hoe de ruiter ermee omgaat. Een andere school in Amstelveen werkt juist zonder zweep, met een klikker en beloning.
Wat nu mag in de draf- en rensport
Op de renbaan ligt het anders, en daar weten veel mensen weinig van. De Nederlandse draf- en rensport, georganiseerd door de SNDR, heeft de regels per 1 januari 2023 flink aangescherpt. Sindsdien is het verboden om een paard met de zweep aan te sporen, of het nu om een draver gaat of om een volbloed in een race op de renbaan. De zweep mag nog wel mee in de sulky of in het zadel, maar alleen ter correctie en alleen als de veiligheid van mens of dier in het geding komt. Zo staat het in de toelichting De zweep: hulpmiddel, geen dwangmiddel van de NDR.
Die stap kwam niet zonder gemor. Pikeurs en trainers vonden het te ver gaan en waarschuwden dat de sport eraan onderdoor zou gaan. De sportorganisatie hield toch vast aan de nieuwe regels en schreef er zelf bij dat de zweep bij uitstek bepalend is voor hoe de buitenwereld naar de sport kijkt.
In de praktijk is het verschil dus groot. Wie bij een draverij in Wolvega een rijder ziet aansporen, ziet een overtreding. Wie bij een springwedstrijd een ruiter vlak voor een hindernis een tik ziet geven, ziet iets wat binnen de regels kan vallen.
Wie er beslist
Op dit moment maakt de sport grotendeels zijn eigen regels. De KNHS en de SNDR stellen hun reglementen vast en handhaven die op wedstrijden. De Sectorraad Paarden, de koepel die de hele sector vertegenwoordigt, liet weten dat hij vooraf op de hoogte was van de petitie. Hij heeft de Kamerleden laten weten dat de sector zelf regels stelt, die handhaaft en ze bijstelt als nieuwe kennis daarom vraagt.
Een totaalverbod kan alleen via de overheid, met een regel die voor alle paarden geldt en niet alleen voor wedstrijden. Dat is precies waar Dier&Recht op aanstuurt. Een petitie verandert op zichzelf nog niets. De commissie kan er een debat of een brief aan de minister aan koppelen, maar of er een wetswijziging komt, is volstrekt onzeker.
Wat Nederland ervan vindt
Het draagvlak voor een verbod is er wel, maar het is geen meerderheid. In een peiling van het Hart van Nederland Panel steunt 40 procent een totaalverbod, terwijl 52 procent de huidige regels voldoende vindt. Onder vrouwen wil 48 procent dat paarden helemaal niet meer met een zweep worden geraakt, onder mannen 32 procent.
Mijn indruk is dat de discussie vaak gaat over het beeld van een jockey die er in de laatste rechte lijn op los slaat. Dat beeld klopt in Nederland al een paar jaar niet meer. De vraag die nu op tafel ligt is subtieler, namelijk of ook een lichte tik als aanwijzing nog past bij wat we over dieren weten. Daar hebben ruiters, bonden en Dier&Recht oprecht verschillende antwoorden op, en die vraag gaat niet weg met één petitie.
